Transcription

KAJIAN TENTANG ALAT MUZIK TRADISIONAL ORANGULU:TEKNIK MEMAINKAN DAN PENALAAN JATUNGUTANG. SATU KAJIAN KES DI KAMPUNG BUDAYASARAWAK.Caroline Ak BidinSaIjana Muda Seni Gunaan dengan Kepujian(Muzik)2008

KAJIAN TENTANG ALAT MUZIK TRADISIONAL ORANG ULU:TEKNIKMEMAINKAN DAN PENALAAN JATVNG VTANG. SATU KAJIAN KES DIKAMPUNG BUDAYA SARAWAK.CAROLINE AK BIDINProjek ini merupakan salah satu keperluan untukIjazah Sarjana Muda Seni G unaan dengan Kepujian(Muzik)Fakulti Seni Gunaan dan KreatifUNIVERS ITI MALAYSIA SARAWAK200 8

UNIVERSITI MALAYSIA SARAW AKBORANG PENGESAHAN STATUS TESIS/LAPORANJUDUL:Kajian ten tang Alat Muzik Tradisional Orang Ulu: Teknik Memainkandan Penalaan Jatullg Utallg. Satu Kajian Kes di Kampung BudayaSarawak.SESI PENGAJIAN: 2005/2008SayaCAROLINE ANAK BIDINmengaku membenarkan tesis/ Laporan ini disimpan di Pusat Khidmat MaklumatAkademik, Universiti Malaysia Sarawak dengan syarat-syarat kegunaan seperti berikut:1. Tesis/ Laporan adalab hakmilik Universiti Malaysia Sarawak2. Pusat Khidmat Maklumat Akademik, Universiti Malaysia Sarawak dibenarkanmembuat salinan untuk tujuan pengajian sahaja3. Pusat Khidmat Maklumat Akademik, Universiti Malaysia Sarawak dibenarkanmembuat pengdigitan untuk membangunkan Pangkalan Data Kandungan Tempatan4. Pusat Khidmat Maklumat Akademik, Universiti Malaysia Sarawak dibenarkanmembuat salinan tesis/ laporan ini sebagai baban pertukaran antara institusipengajian tinggi5. 'sila tandakanmCJ SULITCJ TERHADIT](mengandungi maklumat yang berdarjab keselamatanatau kepentingan seperti termaktub di dalam AKTARAHSIA 1972)(mengandungi maklumat Terhad yang telab ditentukanoleh Organisasi/badan di mana penyelidikan dijalankan)TIDAK TERHADTandatangan PenyeliaTandatangan PenulisTarikhTarikh: l 1'1111\: :f Me \ :'0 ogAlamat Tetap:1.00&cannie Lim It.h HiePensyoniliPalrnlti Sen. (iunOIJl dan KreotifNo. 47, Lorong 3B Taman Siang1.lNJVIlRSlTI M.A.LAYSlA SARAWAX.95000 Sri Aman, Sarawak.Catatan: * Tesis! Laporan dimaksudkan sebaga i tesis bagi Ijazah Doktor Falsafah, Sarjana Muda* Jika Tesis! Laporan SULIT atau TERHAD, sila lampirkan surat daripada pihak berkuasalorganisasi berkenaan dengan menyatakan sekali sebab dan tempoh tesis! laporan ini perlu dikelaskansebagai SULIT atau TERHADII

Projek beltajuk 'Kajian tentang alat muzik tradisional Orang Ulu : Teknikmemainkan dan penalaan Jatung utang. Satu kajian kes di Kampung BudayaSarawak' telah disediakan oleh Caroline Ak Bidin dan telah diserahkan kepada FakultiSeni Gunaan dan Kreatif sebagai memenuhi syarat untuk Ijazah Sarjana Mud a SeniGunaan dengan Kepujian dalam program Muzik.Diterima untuk diperiksa oleh:Conn ie Lim Keh N ieTar ikh:T111,., ,2.00

PENGAKUANPenulis mengakui bahawa tid ak terdapat bahagian penyelidikan, dihas ilkan ataudilaporkan dalam tesis ini yang telah digunakan sebagai bahan sokongan untuk suatuijazah atau kelulusan samada kepada universiti ini atau institusi pengajian tinggi lain.( CAROLINE AK BIDIN )No Matrik : 13829IV

PENGHARGAANBersyukur saya kepada Tuhan Yang Maha Kuasa kerana oleh berkat-Nya sayatelah berjaya menyiapkan projek penyelikan tahun akhir ini walaupun telah mengharungipelbagai cabaran dan dugaan. Terima kasih buat penyelia yang menyelia penyelidikansaya ini iaitu Cik Connie Lim dan juga pensyarah serta tutor atas sokongan dansumbangan idea mereka dalam menyiapkan projek penyelidikan tahun akhir ini.Buat keluarga saya, saya amat berterima kasih atas segala galakan, sokongan,dorongan dan berkat daripada doa-doa mereka selama ini sehingga saya berjayamenyiapkan penyelidikan ini.Terima kas ih juga buat rakan-rakan saya iaitu Cecilia Cha i Ching Ping, DalihAson, Liza Agus, Noorazlin Ali as, Siti Mariani Hamlin, Megat Saza li, Karlik Kumar,dan rakan-rakan dalam program muzik dari tahun satu hingga tahun lim a.Ribuan terima kasih diucapkan kepada pemberi maklumat saya iaitu EncikDungau Tegong dan Encik Adan Lawai kerana tanpa kerj asa ma dan maklumat daripadamereka saya tidak mampu menyiapk an penyelidikan ini. Buat Stanly Marxpison LeoRichard Dael John yang pernah menjadi rakan setugas saya semasa latihan industri diKampung Budaya sarawak, terima kasih di atas maklumat yang te lah diberikan untukmembantu menyempurnakan penyelidikan ini. Semu a Jasa-jasa anda amat dihargai.v

ABSTRAKJalung U/ang merupakan alat muzik tradisional masyarakat Kayan-Kenyah diSarawak. Jalung U/ang merupakan xylophone kayu yang terdiri daripada sepuluh hinggadua belas kepingan kayu yang telah dita la kepada nada tertentu. Kajian ini merupakansatu kajian kes tentang teknik memainkan dan penalaan alat muzik jatung utang diKampung Budaya Sarawak.VI

ABSTRACTJatung Utang is a traditional music instrument belongs to Kayan-Kenyahcommunity in Sarawak Jatung utang, a wooden xylophone which consists of ten totwelve wooden keys tuned to specific pitch. This research is base on the case study of thetechnique and the tuning aiiatung utang in Sarawak Cultural ViI/age.VI!

lSI KAND UNGANHalaman TajukBorang Pengesahan Status Tesis/LaporanPengesahan dan Tandatangan Penyelia111Pengakuan PelajarlVPenghargaanvAbstrakVlAbstractVlllsi Kandungan1.2.11Vl11-XBAB 1 PENDAHULUAN1-41.1Pengenalan1.2Matlamat Kajian41.3Objektif Kajian51.4Skop Kajian51.5Pennasalahan Kajian1.6Kepentingan Kajian61.7Hipotesis61.8Kajian Lepas5-67-9BAB 2 METODOLOGI PENYEL1DlKAN2. 1Kaedah Primer2.1.12.2Kaedah Etnografi102.1.1 aKaedah Pemerhatian Dan Penglibatan102.1.1 bKaedah Temubual102.1.1 cKaedah Fotografi112.1.1 dKaedah Rakaman112.1.1 eKaedah Transkripsi S kor11Kaedah Sekunder2.2. 1Kaedah HistoriografiV1l111

3.2.3Peralatan Kajian11-122.4Lokasi Kaj ian12-13BAB 3 DAPATAN KAJIAN3.1Pengenalan14-153.2Proses PembuatanJatung Ulang16-213.3Kaedah Penalaan3.3 .121Kaedah Penalaan Jalung Utang Yang Dibuat 01eh22En cik Dungau Tegong3.3.2Kaedah Penalaan Jatung Utang Yang Dibuat Oleh23Encik Ad an Lawai3.44.Teknik memainkan Jatung Utang3.4.1Cara Pemegangan Pengetuk24-253.4.2Cara Memainkan Jatung Ulang25-273.5Transkripsi Skor Muzik Repertoir Jalung Utang3.6Analisis Skor Repertoir Jatung Utang28-303.6.1Teknik Memainkan Repertoir Eng -Tang Takoh3.6.2Perbandingan Dari Aspek Melodi Dan Rilma3131-33BAB 4 PERBINCANGAN4.1Aspek Penalaan34-364.2Perbandingan Dari Aspek Pembuatan JatungUtang Yang37Digantung Menggunakan Tali Dan Hanya Diletakkan Di AlasPenyalun4.3Kesan Perkembangan Teknologi Mempengaruhi Keas lian Alat37-38Muzik Jatung Ulang5.BAB 5 RUMUSAN, CADANGAN DAN KESIMPULAN5.1Rumusan395.2Cadangan-Cadangan41IX

5.2.1Mengupah Tenaga Pengajar Yang Mahir Memainkan41Alat Muzik Jatung Utang5.2.2Mengadakan Bengkel Kepada at Sudut Khas Untuk Alat Muzik Orang Ulu42-43RepertoirDimainkan Kepada Orang Luar5.2.4Dan Mendemonstrasikan Cara Memainkan Alat -AlatMu zik -44Dokurnentari Mengenai Alat -Alat Muzik TradisionalEtnik piran A48-51Lampiran B52x

BABIPENDAHULUAN1.1PengenalanSarawak merupakan negeri yang terbesar di Malaysia dan turut dikenali sebagainegeri Bumi Kenyalang. Sarawak dibahagikan kepada 11 bahagian iaitu Kuching, SriAman, Sibu, Bintulu, Miri, Limbang, Sarikei, Kapit , Kota Samarahan, Mukah danBetong yang dipimpin oleh seorang Residen. Sarawak mempunya i lebih daripada 30suku kaum minority dan tiga suku kaum etnik utama di Sarawak adalah kaum lban,kaum Bidayuh dan kaum Orang Vlu. Sarawak mempunyai banyak tempat pelanconganyang menjadi tumpuan pelancongan setiap tahun, sa lah satunya adalah Kampung BudayaSarawak.Kampung Budaya Sarawak terletak di kaki gunung Santubo ng iaitu 35 km dariBandar Kuching. la telah dibina dalam tahun 1980 dan dirasmikan oleh Dr. MahathirMohammad pada 15 Februari 1990. Keluasan Kampung Budaya ini adalah 17 hektardengan kos pembinaan berjumlah RM9 juta. Ia turut dikenali sebagai muzium hidupkerana binaan bangunan yang melambangkan setiap kaum utama yang terdapat diSarawak dengan menggabungkan sejarah, cara hidup yang menggambarkan budayasesebuah kaum di Sarawak. Terdapat tujuh buah rumab yang dibina di sekelilingkawasan Kampung Budaya iaitu Rumah Etnik Bidayuh, Rumah Etnik Iban, RumahPenan, Rumah Etnik Orang Vlu, Rumah Tinggi Melanau, Rumah Melayu dan RumahCina. Di setiap rumah-rumah tersebut terdapat seorang ketu a rumah yang berfungsisebagai pencerita kepad a para pelancong ya ng datang melawat.1

Pencerita akan menceritakan serba ringkas mengenai seja rah, cara hid up danbudaya bagi setiap rumah kaum tersebut. Rumah Etnik Orang Ulu merupakan salah satudaripada rumah etnik di Kampung Budaya Sarawak. Rumah etnik tidak begitu panjangdan mempunyai empat bilik. Reka bentuk rumah tersebut dibina menyerupai rumahpanjang sebenar kaum Orang Ulu sebenar. Rumah panjang Orang Ulu dibina tinggidaripada permukaan bumi bagi mengelakkan serangan musuh pada zaman dahulu.Orang Ulu bermaksud orang yang tinggal di kawasan ulu sungai dan masya rakatOrang Ulu terbahagi kepada beberapa lagi suku kaum minoriti.Menurut Seling danLangup (1989), masyarakat Orang Ulu merangkumi biJangan kumpulan orang asli yangbanyak di mana dalam peraturan 3(11) perlembagaan Orang Ulu National Association(OUNA) menyatakan terminologi "Orang Ulu" merujuk kepada suku Bukitan, Bisaya,Kayan, Kajang (terrnasuk Sekapan, Kejaman, Lahanan, Punan, Tanjong dan Kanowit),Kelabit , Kenyah (terrnasuk Sebop, Seping, Kiput, Badang dan Berawan), Lugat, Lisum,Murut (Lun Bawang), Penan, Sian, Tabun, Ukit, Saban. Biasanya kaum ini boleh ditemuidi bahagian Kapit iaitu Belaga, bahagian Miri, dan bahagian Limbang.Menurut Rousseau dan Whittier pada tahun 1978 yang dipetik o leh Seling danLangub (1989), kaum Kayan dan Kenyah terdiri daripada kumpulan yang besar dalammasyarakat Orang Ulu. Dua kumpulan ini terdapat di Batang Kayan, KalimantanIndonesia Borneo dan ditemui di Sarawak dan Kalimantan. Oleh itu, kedu a-duakumpulan ini mengamalkan corak hidup yang hampir sama disebabkan kedudukankawasan perkampungan atau kediaman mereka tidak jauh antara satu sama lain iait u disekitar daerah Belaga, Ulu sungai Baram dan Batang Rajang.2

Masyarakat Orang U lu mempunya i acara kebudayaan yang tersendiri sepertitarian tradisional, reperto ir tradi sional seperti pantun di mana ia dijadikan hiburan padamasa lapang , Kegiatan kebudayaan ini diadakan untuk menghilangkan rasa pen at setel ahmelakukan aktiviti hari an, Biasanya aktiviti kebudayaan in i diajar kepada masyarakatOrang Ulu sejak dari kanak-kan ak lagi dan ia dilakukan diruai rumah panjang.Masyarakat Orang Ulu juga mempunyai alat muzik tradisiona l tersendiri, Peralatantradisional yang terd apat di Sarawak boleh dikatego rikan kepada beberapa kategori.Menurut sistem klasifikasi Hornboste l dan Sach pada 191 4, alat muz ik bertali adalahkategori kordofon, alat muzik pukulan di bawah kategori idio fo n, alat muzik yangmengeluarkan bunyi yang diperbuat daripada kulit dikategorikan sebagai membranofon,alat muzik yang tiupan dikategorikan sebagai aerofon. Oleh itu, alat muzik orang uluterdiri daripada alat muzik kordo fon yang dikenali sebagai sape, sape juga merupakanalat muzik yang menjadi simbol kepada masyarakat Orang Ulu. Alat muzik aerofondikenali sebagai keringut, seruling buluh (bamboo flute ), dan juga alat muzik idio fondiken ali sebagai jatung utang yang diperbuat daripad a kayu. Namun demikian,perkembangan peralatan tradisional ini tidak segiat peralatan moden yang mempunyainada asal dan nada barn, Perbezaan ini agak ketara namun sekiranya kita memilihmenggabungkan kesemua alatmuzikini menjadi sat u kumpulan, ianya bolehmenghasilkan muzik yang merdu dan menarik.Rumah Panjang Orang Ulu di Ka mpung Budaya juga turut mempunyai alat-alatmuzik ini seperti sape dan juga jatung utang yang diletakkan eli ruai rumah panjangtersebut. Alat muzik ini akan dimainkan sekiranya terdapat para pelancong yangmengunjungi rumah panjang ini. Muzik sape akan dimainkan untuk mengiringi Tarian3

Sel amat Datang yang dipersembahkan dan jalung ulang dim ainkan sebagai hiburanuntuk para pengunjung.Jalung utang mendapat nama darip ada orang-orang terdahu lu yang man a jatungitu bermaksud alat yang diketuk, m anakala utang pul a berasal daripada perkataan lutangyang bermaksud kayu yang telah dikopak yang dipukul. Jadi dapatlah disimpulkanjatung utang adalah alat yang berasal daripada kayu yang telah dikopak yang dipukulatau diketuk. Menurut Chong (2000) , jatung utang mempunyai pelbaga i ejaan nama,antaranya tuvung lutang (Kayan), jatung utaq (Kenyah-Badang) dan jatung 'wog(Kenyah-Badang).Kajian ini akan memberi penumpuan kepada teknik atau cara memainkan alatmuzik dari suku kaum Kayan, Kenyah daripada kategori idiofon iaitu wo oden xylophoneyang dikenali sebaga i jatung utang. Kajian ini bertujuan untuk mengek alkan os ikandisampingmemperkenalkan alat muzik j atung utang dan membuka minda masyarakat setempatdengan merakam audio-visual dan membukukan kajian tentang alat muzik tersebut ,seterusnya ianya akan menj ad i bahan rujukan di masa hadapan.1.2Matlamat KajianObjektif dalam kajian ini adalah ingin memperkenalkan dan memelihara alatmuzik jatung utang kepada masyarakat luar terutama bagi suku kaum Kayan-Kenyahsendiri dengan mendokumentasikannya dalam bentuk visual dan audio.4

1.3Objektif ka.iianI. Mengkaji dan menganalisis teknik memainkanJatung Lllang.2. Merakam video dan mendokumentasikan teknik memainkanjatung utang.3. Menganalisis kaedah penalaanjatung utang.4. Menganalisis dan membuat transkripsi dua jenis repertoir jatung utang yangdirakam semasa kajian lapangan dilakukan dalam bentuk sistem notasi bara!.1.4Skop KajianKajian ini akan memberi penumpuan terhadap teknik memainkan alat muzikjatung utang dan kaedah penalaannya di Rumah Etnik Orang U lu di Kampung BudayaSarawak. Populasi kajian adalah dua orang iaitu Encik Dungau Tegong dan Encik AdanLawai. Mereka merupakan pemain dan pembuat alat muzik tradisionaljatung utang dansape di Rumah Etnik Orang Ulu yang bertugas di Kampung Budaya Sarawak berasa ldari suku kaum Kenyah.1.5Permasalahan KajianAlat muzik tradisional Orang Ulu iaitu jatung wang ini kurang dikenali olehmasyarakat luar kerana ia hanya dipersembahkan unt uk mengiringi sape dan hanyadipersembahkan ketika perayaan Gawai sahaja.Kurangnya pendedahan serta kurang mempunya l tenaga pengaJ3r yang mahirmemainkan alat muzik ini menyebabkan suku kaum Kayan dan Kenyah yang telahberhijrah ke band ar terutama generasi muda tidak tahu memainkan alat muzik ini .5

Kemunculan alat-alal muzik moden seperti gitar, drum dan sebagain yamenyebabkan ramai generasi muda kurang berminat unluk mempelajari dan memainkanalaI muzik tradisional ini .1.6Kepentingan KajianKepentingan kajian ini adalah memb eri pengetahuan dan maklumat tenlang alaImuzikjatung utang terut ama generasi mud a sekarang. Selain itu, pengalihan melod i danritma yang dimainkan ke dalam penulisan notasi muzik bara! untuk memudahkan parapemain muzik serla pelancong luar dapat mengetahui gambaran bunyi melodi danmempelajari cara mema inkan alat muzik tradisio nal ini.Selain itu, mendo kumentasikan kajian untuk dijadikan simpanan dan rujukanpada masa akan datang. Sekiranya kaji an in i tidak dijalankan, generas i mud a suku kaumKayan dan Kenyah khasnya dan generasi muda kini tidak akan mengenali alat muziktradisional in i dan ia akan pupus pada ma sa yang akan datang dan ini merupakanperbezaan yang ketara sekiranya kajian ini dijalankan ataupun tidak kerana sebelum inibelum ada kajian yang mendalam dijalankan dan be lum pernah dibukukan lagi bukupenuh tentang alat muz ik tradisio nal jatung wang ini.1. 7I.HipotesisPenalaan bagi setiap jatung wang dalam skala pentatonik tidak mempunyai standardnada yang sarna.ii. Jatung utang kini bukan lagi da lam ska la pentatonik kerana terdap at penambahanbatang kayu daripada 10 keping ke 12 keping kayu.6

1.8Kajian Lepaslalung ulang merupakan alat muzik di bawah kategori idiofon. Bentuk alat muzikill!hampir sarna dengan xylophone tetapi bahan pembuatan yang berlainan di manajatung utang diperbuat daripada kayu lembut. Pada awalnya jatung utang dimainkanuntuk tujuan hiburan sahaja namun kini ia juga turut dipersembahkan untuk mengiringisape, ia biasanya dimainkan di ruai rumah panjang.Definisi Xylophone:Menurut buku Musical Instrument of The World: An lUustrated Encyclopedia(1997), xylophone adalah satu set bar kayu yang telah diberi penalaan dan dipukulmenggunakan kayu pemukul untuk menghasilkan melodi atau bunyi. Bar kayu inidisusun mengikut urutan pic. Xylophone kayu ini biasanya terdapat di Afrika dan juga diAsia Tenggara.Definisi latun,? Utan,?:Menurut buku The New Grove Dictionary of Musical Instruments(1984), jatungutang merupakan xylophone bagi suku kaum Kenyah di Kalimantan Timur.Kajian Secara Ringkas Mengenai Penalaan latunR Utan,?:Menurut Chong (1989), alat muzikjatung utang ini telah ditala dalam pitch yangtertentu. Menurut beliau lagi biasanya ia ditala dalam skala pentatonik (5 ton) dan iadibuat dalam dua oktaf Beliau juga mengatakanjatung utang ini akan lebih efektif jikadimainkan bersama dengan sape.7

Menurut Chong (2000),jatung utang mempunyai 10 hingga II keping kayu yangmempunyai nad a yang tersendiri dan dis usun secara mendatar merentangi sebuah kayu.Ukuran dan ketebalan kepingan kayu bergantung kepada nada yang ingin ditala padasetiap kepingan kayu tersebut. Pemain bagi alat muzik ini aka n memainkan dari kiri kekanan di mana kepingan kayu yang pendek mempunyai nada yang tinggi sebaliknyakepingan yang panjang mempunyai nada rendah.Menurut Matusky (1990), xylophone di U ma 8adang menggunakan 10 kepingankayu yang menghasilkan dua oktafnada daripada lima ton skala dengan skala pentatonikyang tidak menggunakan semiton dan menggunakan jurang minor third diantara skaladegree kedua dan ketiga nad a pada kepingan tersebut. Skala pent atonik dimulaka ndengan Do menggunakan nada G, kemudian Re menggunakan nada A, seterusnya Famenggunakan C, So menggunakan nad a D dan skala kelima iaitu La menggunakan nad aE.Menurut Matusky (2004), alat muzikill!ditala da lam pentatonic scale tanpasemiton iaitu skala anhemitonik.Kaji an Secara Ringkas Alat Muzik Jatllng UtanfJ :Menurut Matusky (1 990), adalah dari kategori idiofon dan masih boleh didap atidi sebahagian tempat di Sarawak iaitu sepanjang Sungai Rejang, antaranya RumahPanj ang Kayan dan Kenyah-Badang di Uma Apa n danUma Nyaveng(di KakiMenjawah) , dan Rumah Panjang Kenyah-8adang di U ma 8adang di Long Dungan dan8

Kenyah Umaq Jalan yang mana kesemuanyaterletak diBe laga (bahagianKapit,Sarawak)Menurut Matusky (2004), jatung utang merupakan xylophone yang merupakanalat muzik tambahan dalam ensemble dua sape untuk mengiringi tarian. Namundemikian alat muzik ini dipercayai berasal dari Asia Tenggara sejak berkurun lagi.Kajian Mengenai Pembu atan JatLing Utang:Namun menurut kajian Matusky (1990) , jatung utang yang ditemui di UmaNyaveng pada 1984 dari suku kaum Kenyah Badang diperbuat daripada kayu .I e lutong.Pembuatan j alung utang dimulakan dengan menghasilkan penyalunnya (tempatso kongan). Ia juga mempunyai dua pemukul untuk mengetuk kepingan kayu bag imenghasilkan nada.9

BAB2METODOLOGI PENYELIDIKANBagi menjalankan kajian ml, kaedah yang digunakan untuk mengumpulmaklumat yang berkaitan adalah dengan menggunakan kaedah kualitatif yang terbahagikepada dua cara iaitu d ata primer dan data sekund er.2.1Kaedah Primer2.1.1Kaedah EtnogratiKajian lapangan di lakukan untuk me ndapatkan maklumat ataupun data ke lok asikajian supaya maklumat yang dipero lehi mencapa i matlamat dan objektif kajian .2.1.1a Kaedah Pemerhatian dan PenglibatanPengkaji me mbuat kajian lapangan ke kawasan kajian di mana terdapatnyaalat muzik ini iaitu di Rumah Etnik Orang Ulu, Kampung B udaya dengan memerhatikeadaan budaya dan cara memainkan alat muzik ini kemudian mengambil bahagiandengan mencuba untuk memainkan send iri alat muz ik tersebut.2.1.1b Kaedah TemubualMenemubual orang tua yang mahir memainkan alat muz ik ini berdasarkanpengalama n beliau dalam memainkan sert a boleh membuat alat muzik ini .Pengkaji akanmenemubu al dua orang pemberi maklumat (informant) ya ng merup akan pembuat alatmuzik ini dan juga pemuzik yang pandai memai nkan a lat muzik ini di kawasan kaj ian.10

2.1.1c Kaedah FotografiMengambil gambar tentang bagaimana teknik atau cara-cara memainkan alatmuzik ini dengan menggunakan menggunakan camera digital jenama Canon IXUS 750.2.1.1d Kaedah RakamanTemubual bersama pemberi maklumat Juga dirakam serta teknik-t eknikmemainkan alat muzik ini turut dirakam ketika pemb eri makJumat memainkan lagurepertoir alat muzik ini.2.1.1e Kaedah Transkripsi SkorPengkaji akan membuat transkrips i repertoir jatung ulang kepada skor sistemnotas i barat. Transkripsi ton atau pic akan dibuat secara lis an dengan menggunakanpiano sebagai tanda aras untuk mendapatkan pic yang terdekat. Repertoir jalung utangyang telah dirakam akan dimainkan dan didengar berulang kali bag i menges an nada-nadaatau pic yang terd ekat menggu nakan piano.2.2Kaedah Sekunder2.2.1Kaedah HistoriografiPembacaan daripada buku yang berkaitan dengan kajian, Jurnaldi PusatKhidmat Maklumat Akademik Univers iti Malays ia Sarawak, Pusat Seni Warisan d iKampung Budaya Sarawak dan Dayak Cultural Foundation bagi mengumpul maklumat.2.3Peralatan KajianPeralatan ya ng digunakan untuk menj alankan proses kajian seperti penggunaanII

video camera D VX (D igital Video X) Panasonic untuk merakam visual temubual d anklip mikrofon Audio Technica untuk merakam audio temubual dan juga merakam teknikmemainkan repertoir j atung utang, M-Audio (Multimedia Audio) juga digunakan untukmerakam sam ple-sample bunyi bagi rujukan data yang ingin disampaikan.Perisian- perisian Juga digunakan untuk menyunting hasil rakaman sepertiSteinberg Cubase Sx Version 2.0.1 merupakan pen sJan yang digunakan untukmenyunting audio, pen sJanill!digunakan o leh pengkaji untuk menyunting rakamanaudio agar hasil rakaman lebih jelas dan berku aliti, perisian Adobe Premiere Pro version2 merupakan perisian penyuntingan visual dan pengkaj i menggunakan perisian ini untukmenyunting visual rakaman temubual. Perisian Sibelius version 3 merupakan perisianuntuk membuat notasi sko r muzik dan perisian ini turut digunakan untuk membuat notasibagi lagu yang dirakam untuk disalin ke dalam skor muzik.2.4Lokasi KajianKaj ian lapangan untuk pengumpulan data akan dij alankan di Rumah Etnik OrangUlu, Kampung Budaya Sarawak. Temp at ini dij adikan tempat kajian kerana terdapatpemain dan pembuatjatung utang yang berasal d ari suku kaum Kenyah.8RUNE ". AHO.nUSSAJ.AM LI"" b""".-.".M "i . .G.,n u "", 1 ,,10C . sN.'i".", ".1 Mu lu N a t io . 'P r ,". . , *S ib" .,.SA RAWAKSlIr i kioi .S"" '''bo g B . o Na tio" . 1 P.t l .Kuc Minge . n l ,. Sr; Am . . , (,., 11 " .,- "' )' "'"MI.IM A NTA.( INDONESIA )Gambar rajah 2.1Peta yang menunjukkan lokasi kajian iaitu Kampung Budaya Sarawak12

Gambar rajah 2.2Gambar lokasi ka.jian iaitu Rumah E tnik Orang Ulu di Kampung Budaya SarawakGamb a r rajah 2.3Gambar lokasi kajian iaitu t empat m embuat perala tan parang, Rumah EtnikOran g Ulu di Kampung Budaya Sarawak13

Alat muzik aerofon dikenali sebagai keringut, seruling buluh (bamboo flute ), dan juga alat muzik idiofon dikenali sebagai jatung utang yang diperbuat daripada kayu. Namun demikian, perkembangan peralatan tradisional ini tidak segiat peralatan moden yang mempunyai nada asal dan nada barn, P